КОКОШКАТА-КЛАРИСИ ЛИШПЕКТОР

Си беше една неделна кокошка. Сè уште жива бидејќи не беше дошло девет часот наутро.
Изгледаше смирено. Од саботата се имаше стуткано во еден агол од кујната. Никого не
погледнуваше, никој не ја погледнуваше неа. Дури и кога ја одбираа, со интимни и индиферентни
допири, не можеа да кажат дали бешe дебела или слаба. Никој не би ни помислил дека таа имаше
некаква желба.
Па така беше вистинско изненадување кога видоа како ги отвoри нејзините мали крилја, ги
истопори градите, и по два-три обида, стигна до ѕидот на балконот. За момент се колебаше –
доволно долго за готвачката да врисне – а потоа се најде на балконот на соседот, за оттаму, со
помош на уште еден неумешен лет да стигне до поплочениот покрив. Таму остана да стои како
ветроказ кој се нашол на погрешно место, не можејќи да се одлучи, ту на едната нога, ту на
другата. Семејството беше итно повикано и со вчудоневиденост гледаа како нивниот ручек стои
покрај оџакот.

 

Таткото на семејството, потсетувајќи се на двојната обврска да јаде и повремено да
вежба, радосно ги обу шорцевите за капење и реши да тргне по патот на кокошката. Со
внимателни скокови стигна на покривот, а кокошката, треперејќи неодлучно, набрзина одбра
друга насока. Потерата стана поинтензивна. Од покрив на покрив, преминаа повеќе од еден блок
од улицата. Неспремна за пожестока борба за живот, кокошката мораше сама да одлучи која
патека да ја одбере, без никаква помош од нејзината раса. Во младичот, пак, се разбуди заспаниот
ловец. Без разлика што се работеше за минимален улов, од него се одлободи ловечки крик.
Сама на светот, без татко и мајка, таа без здив и без глас трчаше сконцентрирано. На моменти
додека бегаше, ќе застанеше на ивицата од покривот збивтајќи, па додека младичот рипаше
преку другите со потешкотија, таа имаше време да се прибере. Тогаш изгледаше толку слободно.
Глупава, срамежлива и слободна. Не победнички, како што би изгледал петел во бегство. Што
беше тоа во утробата што од неа правеше битие? Кокошката е битие. Точно е дека не може да се
смета на неа за ништо. Таа самата не можеше да смета на себе на начин на којшто петелот верува
во својата кикиришка. Нејзината единствена предност беше тоа што постоеја толку многу кокошки
што ако една од нив умреше друга ќе се појавеше во истиот момент, идентична на неа, како тоа да
беше истата кокошка.
Најпосле, во еден од оние моменти кога ќе застанеше да ужива во своето бегство, младичот ја
фати. Среде пердуви и крици, таа беше заробена за потоа да биде триумфално однесена, за
едното крило, преку покривите, и истоварена на кујнскиот под со извесно насилство. Сè уште
зашеметена, се протресе, со грубо и несигурно кокодакање.
Токму тогаш се случи тоа. Потполно обземена, кокошката снесе јајце. Изненадена, изнемоштена.
Можеби не беше доносено. Но веднаш потоа, како да била родена за мајчинство, доби изглед на
стара привикната мајка. Седна на јајцето и остана така, дишејќи, отварајќи и затворајќи ги очите.
Нејзиното срце, толку малецко, правеше пердувите да се подигаат и спуштаат и го полнеше со топлина тоа што никогаш нема да биде нешто повеќе од јајце. Единствено малото девојче беше во
близина и уплашено посведочи сè. Штом успеа да се оттргне, стана од подот и извика: ,,Мамо!
Мамо! Повеќе не ја убивајте кокошката! Таа снесе јајце! Ѝ се допаѓаме!”
Сите повторно се стрчаа во кујната и молчејќи стоеа во круг околу новата мајка. Топлејќи го своето
дете, таа не беше ниту мила ниту груба, ниту среќна ниту тажна; не беше ништо; беше кокошка.
Што не изнудуваше некаква посебна реакција. Таткото, мајката и ќерката гледаа во неа некое
време, без да имаат нешто конкретно на ум. Никој дотогаш немаше погалено кокошка по главата.
Најпосле, со извесна итност, таткото се одлучи: ,,Ако наредите да се убие кокошкава, никогаш во
живот нема пак да јадам кокошка!”
,,Ни јас!” малечкото девојче се заколна страсно.
Мајката уморно ги крена рамениците.
Несвесна за животот кој ѝ беше ветен, кокошката почна да живее со семејството. Малечкото
девојче, кога ќе си дојдеше од училиште, ќе ја фрлеше на земја училишната чанта и трчаше во
кујната без да сопре. Од време на време таткото ќе се потсетеше: ,,Кога ќе ми текне дека ја терав
да трча во таква состојба!” Кокошката стана кралица на домот. Тоа го знаеа сите освен кокошката.
Таа живееше помеѓу кујната и кујнската тераса, служејќи се со двете нејзини средства: апатија и
страв.


Но кога сите во куќата беа тивки и изгледаше како да ја беа заборавиле, таа ќе собереше малку од
храброста која ѝ беше останала од големото бегство и ќе го преминеше поплочениот под, со тело
кое ѝ се движеше позади главата, одлучно како да се наоѓаше во поле, додека малата глава ја
издаваше: се движеше, брзо и блескаво, со тој антички и дотогаш веќе механички страв
карактеристичен за нејзиниот вид.
Повремено, но сè поретко, наликуваше на онаа кокошка која цврсто стоеше наспроти воздухот на
ивицата од покривот, спремна да соопшти нешто. Во такви моменти ги полнеше белите дробови
со нечистиот воздухот во кујната и да можеа женките да пеат, таа немаше да запее но ќе беше
уште поисполнета. Сепак, дури ни во овие моменти не ѝ се менуваше изразот на нејзината празна
глава. Во бегство, додека се одмараше, при пораѓање или кога колваше пченка – тоа беше глава
на кокошка, истата онаа дизајнирана од памтивек.
Сè додека еден ден не ја убија и изедоа и годините продолжија да врват.

 

Кокошката од збирката раскази ,,Семејни врски” (1960)
(Uma galinha, Clarice Lispector )

Превод на Душица Лазова.

Слики на Joe Moorman.